کاسبی تعرفهای دولت با خودروهای لوکس؛ برقیها پشت سد واردات
واردات خودرو در حالی با چالش تأیید مدلهای برقی و هیبریدی مواجه شده که برخی واردکنندگان، درآمد تعرفهای دولت از خودروهای لوکس را عامل تغییر مسیر سیاستها میدانند.
پشت پرده تغییر مسیر واردات خودرو
بر اساس اطلاعات رسیده به «آخرین خودرو» از مدیران دو شرکت واردکننده، در فرآیند احراز و تأیید خودروهای پیشنهادی برای واردات، برخی مدلهای برقی، هیبریدی، پلاگینهیبرید و EREV با تأیید وزارت صنعت، معدن و تجارت مواجه نشدهاند. این منابع عنوان کردهاند که در برخی موارد، بهصورت غیررسمی به شرکتها پیشنهاد شده است به جای این محصولات، سراغ خودروهایی مانند تویوتا لندکروز و لکسوس بروند؛ خودروهایی که به دلیل تعرفههای سنگین، درآمد بیشتری برای دولت ایجاد میکنند. این روایت در شرایطی مطرح میشود که خودروهای پاک در بسیاری از کشورهای جهان بهعنوان یکی از ابزارهای کاهش مصرف سوخت، کنترل آلایندگی و کاهش وابستگی به سوختهای فسیلی مورد حمایت قرار گرفتهاند. با این حال، برخی فعالان صنعت خودرو معتقدند ساختار تعرفهای کشور به شکلی طراحی شده که ورود خودروهای پرحجم و گرانقیمت، جذابیت اقتصادی بیشتری برای دولت و حتی برخی واردکنندگان ایجاد میکند.
روایت واردکنندگان از تغییر مسیر واردات خودرو
بر اساس گفته مدیران دو شرکت واردکننده، بخشی از شرکتها در ماههای گذشته با هدف واردات خودروهای جدید و کممصرف، اقدام به بررسی محصولات خارجی، مذاکره با تأمینکنندگان و حتی خرید برخی خودروها در بازارهای جهانی کردهاند. این شرکتها با توجه به سیاستهای اعلامشده درباره توسعه خودروهای پاک، روی مدلهایی مانند خودروهای برقی، هیبریدی، پلاگینهیبرید و EREV سرمایهگذاری کردهاند.
با این حال، طبق این روایتها، برخی از این خودروها در مرحله احراز و تأیید وزارت صمت با مشکل مواجه شدهاند. در مقابل، به گفته این منابع، پیشنهادهایی غیررسمی برای حرکت به سمت خودروهای لوکس و پرحجم مطرح شده است. البته موضوع اصلی، مخالفت با واردات خودروهای بنزینی یا تأیید یک برند خاص نیست؛ بلکه پرسش اصلی این است که چرا خودروهایی که مصرف سوخت پایینتر و فناوری جدیدتری دارند، در مسیر واردات با موانع بیشتری مواجه میشوند، اما خودروهای پرمصرف با تعرفههای بالاتر، جذابیت بیشتری پیدا میکنند.
اختلاف تعرفهای؛ برقیها کمدرآمد، لوکسها پردرآمد
یکی از مهمترین عوامل شکلدهنده این بحث، تفاوت قابل توجه تعرفه واردات خودروهای پاک با خودروهای بنزینی پرحجم است. در ساختار فعلی تعرفهای، خودروهایی که حجم موتور بالاتری دارند، میتوانند درآمد بیشتری برای دولت ایجاد کنند. بر اساس تعرفههای اعلامشده، وضعیت تعرفه واردات خودروها به شرح زیر است:
| نوع خودرو | حجم موتور / فناوری | تعرفه واردات |
| خودروهای برقی و پلاگینهیبرید | تمام مدلها | ۴ درصد |
| خودروهای بنزینی | تا ۱۵۰۰ سیسی | ۴۰ درصد |
| خودروهای بنزینی | ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سیسی | ۷۰ درصد |
| خودروهای بنزینی | ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ سیسی | ۱۳۰ درصد |
| خودروهای بنزینی | ۲۵۰۰ تا ۳۰۰۰ سیسی | ۱۴۵ درصد |
| خودروهای بنزینی | بالاتر از ۳۰۰۰ سیسی | ۱۶۵درصد |
بر اساس این ساختار، خودروهایی مانند تویوتا لندکروز و برخی مدلهای لوکس لکسوس به دلیل حجم موتور بالا در بالاترین سطوح تعرفهای قرار میگیرند. برخی فعالان بازار معتقدند واردات هر دستگاه از این خودروها میتواند حدود ۵۰ میلیارد تومان درآمد تعرفهای برای دولت ایجاد کند. در مقابل، خودروهای برقی، پلاگینهیبرید و مدلهای دارای فناوری جدید، اگرچه میتوانند در کاهش مصرف سوخت و آلایندگی نقش داشته باشند، درآمد تعرفهای بسیار کمتری برای دولت ایجاد میکنند.
افزایش تعرفهها؛ فشار جدید بر خودروهای پاک
در کنار اختلاف میان تعرفه خودروهای مختلف، افزایش تعرفه واردات خودرو در سال ۱۴۰۵ نیز به یکی دیگر از چالشهای بازار تبدیل شده است. دولت در سال جاری تعرفه واردات خودروها را افزایش داده و این موضوع باعث شده هزینه ورود بسیاری از مدلها، از جمله خودروهای برقی، هیبریدی، پلاگینهیبرید و EREV افزایش پیدا کند. اگرچه خودروهای پاک همچنان نسبت به برخی خودروهای بنزینی پرحجم از تعرفه پایینتری برخوردار هستند، اما افزایش هزینه واردات باعث شده جذابیت اقتصادی این محصولات برای شرکتهای واردکننده کاهش پیدا کند. این اتفاق در شرایطی رخ داده که بخش زیادی از سیاستهای جهانی صنعت خودرو به سمت توسعه فناوریهای کممصرف حرکت کرده است. افزایش هزینه ورود خودروهای پاک میتواند سرعت ورود این فناوریها به بازار ایران را کاهش دهد و سرمایهگذاری شرکتهایی را که پیشتر در این حوزه انجام شده، با ابهام مواجه کند.
سود بیشتر واردکننده از خودروهای لوکس
در این میان، نباید از منافع اقتصادی واردکنندگان نیز غافل شد. بخشی از شرکتهای واردکننده طبیعتاً از واردات خودروهای لوکس و پرتعرفه استقبال میکنند؛ چراکه این خودروها به دلیل قیمت بالاتر، تقاضای خاص بازار و حاشیه سود بیشتر، جذابیت اقتصادی بالاتری دارند. اما چالش اصلی مربوط به شرکتهایی است که مسیر متفاوتی را انتخاب کردهاند. برخی واردکنندگان، خودروهای برقی و هیبریدی را در خارج از کشور خریداری کرده یا منابع مالی خود را برای ورود این محصولات اختصاص دادهاند و اکنون با تغییر شرایط تأیید و تعرفهای، با مشکل مواجه شدهاند. به همین دلیل، اعتراض این گروه بیشتر از آنکه صرفاً به کاهش سود مربوط باشد، به تغییر شرایط پس از آغاز فرآیند سرمایهگذاری بازمیگردد.
درآمد امروز، هزینه فردا؟
ممکن است واردات خودروهای لوکس و پرتعرفه در کوتاهمدت درآمد قابل توجهی برای دولت ایجاد کند، اما پرسش اصلی این است که آیا این مدل درآمدزایی، بدون توجه به پیامدهای آینده، سیاستی پایدار خواهد بود؟
منتقدان معتقدند تمرکز بر درآمدهای تعرفهای حاصل از خودروهای پرمصرف، نمونهای از درآمدزایی کوتاهمدت بدون آیندهنگری است؛ مدلی که شاید در شرایط فعلی منابع مالی ایجاد کند، اما در سالهای آینده میتواند هزینههایی مانند افزایش مصرف سوخت، فشار بر منابع انرژی، رشد هزینه یارانه بنزین و تشدید آلودگی هوا را به همراه داشته باشد. این موضوع در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که کلانشهرهای کشور همچنان با بحران آلودگی هوا مواجه هستند و دولت نیز بارها نسبت به رشد مصرف بنزین و هزینه بالای یارانه انرژی هشدار داده است. در واقع، مسئله اصلی این نیست که دولت نباید از محل واردات خودرو درآمد داشته باشد؛ بلکه بحث بر سر نوع درآمدزایی و پیامدهای آن است. درآمدی که از محل تعرفه خودروهای پرمصرف ایجاد میشود، اگر بدون برنامه بلندمدت باشد، ممکن است در آینده هزینههای بیشتری به اقتصاد کشور تحمیل کند.
آینده واردات خودرو نیازمند تصمیم شفاف است
بازار خودرو ایران امروز بیش از هر زمان دیگری نیازمند سیاستگذاری روشن و قابل پیشبینی است. واردکنندگان، مصرفکنندگان و حتی دولت باید بدانند معیار اصلی برای تأیید خودروها چیست؛ فناوری، مصرف سوخت، نیاز بازار یا میزان درآمدی که از تعرفه آن حاصل میشود. واردات خودرو زمانی میتواند به اصلاح بازار و نوسازی ناوگان کمک کند که بر اساس یک نقشه راه مشخص حرکت کند. اگر تصمیمها تنها بر اساس درآمدهای کوتاهمدت تنظیم شوند، ممکن است در آینده هزینههایی ایجاد شود که چند برابر درآمدهای امروز باشد.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا سیاست واردات خودرو به سمت توسعه فناوریهای جدید و کاهش مصرف انرژی حرکت خواهد کرد یا درآمد تعرفهای همچنان مسیر تصمیمگیریها را تعیین میکند؟
نوشته کاسبی تعرفهای دولت با خودروهای لوکس؛ برقیها پشت سد واردات اولین بار در آخرین خودرو. پدیدار شد.
