انقلاب در درمان نابینایی؛ ایمپلنت شبکیه چشم ساخته شد
ایمپلنت جدیدی که میتواند بینایی را در افراد مبتلا به یکی از رایجترین انواع نابینایی بازگرداند، مجوز استفاده در اروپا را دریافت کرد.
این نخستین بار است که چنین فناوری در هر نقطهای از جهان تأیید میشود. این سامانه به برخی از بیماران دارای نوعی اختلال شدید بینایی امکان میدهد حروف، اعداد و حتی واژهها را بخوانند.
داریوش شهیدا از شرکت ساینس کورپوریشن در شهر آلامدا ایالت کالیفرنیا، که توسعهدهنده این فناوری است، میگوید برخی از بیماران با کمک این ایمپلنت توانستهاند چهره ملکه بریتانیا را تشخیص دهند و تعدادی دیگر نیز تصویری از Sydney Opera House را با استفاده از این سامانه ترسیم کردهاند.
این فناوری که با نام PRIMA شناخته میشود، برای بازگرداندن بینایی مرکزی طراحی شده؛ همان بخشی از میدان دید که هنگام نگاه مستقیم به اجسام، مشاهده جزئیات ظریف و خواندن متن به آن نیاز داریم. این سامانه برای افراد مبتلا به آتروفی جغرافیاییآتروفی جغرافیایی کاربرد دارد؛ بیماریای که حدود ۸ میلیون نفر در سراسر جهان را درگیر کرده و نوعی پیشرونده و غیرقابل بازگشت از دژنراسیون ماکولا وابسته به افزایش سن از نوع خشک به شمار میرود. در این بیماری، ناحیه ماکولا در شبکیه بهتدریج تخریب میشود، زیرا سلولهای شبکیه از بین میروند و دیگر جایگزین نمیشوند.
در حال حاضر گزینههای درمانی برای آتروفی جغرافیایی بسیار محدود هستند. در ایالات متحده تنها دو دارو تأیید شدهاند که بهصورت تزریق داخل چشم استفاده میشوند و با مهار برخی پروتئینهایی که ممکن است به شبکیه آسیب برسانند، روند پیشرفت بیماری را کندتر میکنند. سونیر گارگ از بیمارستان چشم ویلز در فیلادلفیا، پنسیلوانیا، این دستاورد را پیشرفتی چشمگیر توصیف کرده و توضیح میدهد که داروهای مورد تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا تنها میتوانند سرعت پیشرفت بیماری را کاهش دهند و قادر نیستند بینایی از دسترفته را بازگردانند.
نحوه عملکرد ایمپلنت جدید
این ایمپلنت که اندازهای در حد سر یک سنجاق دارد، در زیر شبکیه قرار داده میشود و در کنار عینکی مجهز به دوربین مورد استفاده قرار میگیرد. دوربین تصاویر را ثبت میکند، آنها را پردازش کرده و سپس نتیجه را با استفاده از نور نزدیک به فروسرخ روی تراشههای ایمپلنت میتاباند. از آنجا که چشم انسان این طول موج را مشاهده نمیکند، این فرایند هیچ اختلالی در میزان بینایی باقیمانده فرد ایجاد نخواهد کرد.
تراشههای موجود در ایمپلنت، نور نزدیک به فروسرخ را به پالسهای الکتریکی تبدیل میکنند تا سلولهای عصبی موسوم به سلولهای دوقطبی را تحریک نمایند. این سلولها معمولاً در اثر دژنراسیون ماکولا آسیب نمیبینند. در شرایط طبیعی، سلولهای دوقطبی با سلولهای میلهای و مخروطی همکاری میکنند؛ سلولهایی که نور را به سیگنالهای الکتریکی تبدیل کرده، اما در این بیماری دچار آسیب میشوند. سامانه PRIMA این سلولهای آسیبدیده را دور میزند و به سلولهای دوقطبی اجازه میدهد سیگنالهای الکتریکی تولید کنند تا مغز بتواند آنها را به تصویر تبدیل کند.
عینک مورد استفاده در این سامانه، انرژی موردنیاز خود را مستقیماً از نور تأمین میکند و عملکردی مشابه پنلهای خورشیدی دارد. داریوش شهیدا میگوید به همین دلیل بیماران دیگر نیازی به استفاده از منبع تغذیه سیمی یا تجهیزات متصل به بدن ندارند.
بر اساس نتایج یک مطالعه کوچک که در اکتبر سال گذشته منتشر شد، سامانه PRIMA توانست در حدود ۸۰ درصد بیماران، بینایی مرکزی را بازیابی کرده و قدرت بینایی آنها را بهبود ببخشد. فرانک برودی از شرکت ساینس کورپوریشن توضیح داد که دید طبیعی در آمریکا با معیار ۲۰/۲۰ سنجیده میشود و آستانه نابینایی ۲۰/۲۰۰ است. به گفته او، افرادی که از PRIMA استفاده کردند، به دیدی در حدود ۲۰/۱۶۰ دست یافتند؛ به این معنا که وضعیت آنها از محدوده نابینایی خارج شد.
بیشتر عوارض، به جراحی مربوط بودند و معمولاً ظرف دو ماه برطرف شدند. فرانک برودی میگوید روند بهبود جسمی بیماران سریع است و برخی افراد حتی تنها یک روز پس از عمل احساس بهتری پیدا میکنند. پس از کاشت ایمپلنت، بیماران نحوه استفاده از عینک را آموزش میبینند؛ از جمله چگونگی قرار دادن سر و تنظیم موقعیت مردمک چشم برای عملکرد بهتر سامانه.
نیاز به مطالعات بیشتر
سونیر گارگ تأکید میکند پیش از آنکه این فناوری بهطور گسترده مورد استفاده قرار گیرد، باید مطالعات بیشتری روی تعداد بیشتری از بیماران انجام شود و اطلاعات بلندمدت درباره ایمنی آن به دست آید. به گفته او، پژوهشگران همچنین باید مشخص کنند که آیا این ایمپلنت تنها برای گروه خاصی از بیماران یا افرادی با ویژگیهای مشخص بیماری بیشترین سود را دارد یا خیر.
این فناوری موفق به دریافت نشان CE بر اساس مقررات تجهیزات پزشکی اتحادیه اروپا شده است؛ مجوزی که امکان استفاده از آن را در کشورهای عضو اتحادیه اروپا و همچنین بریتانیا فراهم میکند. داریوش شهیدا میگوید سامانه PRIMA علاوه بر این، از سازمان غذا و داروی آمریکا عنوانهای Breakthrough Device و Humanitarian Use Device را نیز دریافت کرده که مسیر مهمی برای دستیابی به مجوز نهایی استفاده در ایالات متحده به شمار میرود.
به گفته شهیدا، نخستین استفاده تجاری از PRIMA بهزودی در آلمان آغاز خواهد شد و سپس در ادامه سال جاری وارد بریتانیا میشود. او توضیح داد مراکز درمانی در آلمان از قبل انتخاب شدهاند، جراحان آموزشهای لازم را دیدهاند و نخستین عملهای جراحی در آینده نزدیک انجام خواهد شد. هدف این شرکت، عرضه این فناوری در سراسر جهان و کمک به بیشترین تعداد ممکن از بیماران است.
فرانک برودی میگوید تیم تحقیقاتی علاوه بر این، در حال بررسی کاربردهای احتمالی ایمپلنت برای بیماریهای چشمی دیگر از جمله Stargardt disease است؛ بیماریای که عمدتاً ناحیه ماکولا را درگیر میکند.
