دانشمندان هشدار دادند: تماشای بیش از حد تلویزیون باعث کوچکتر شدن حجم مغز میشود
اگر با روشن کردن تلویزیون هنوز هم صدایی از دوران کودکی در ذهنتان زنده میشود که میگفت این جعبه مغزت را نابود میکند، بدانید افراد زیادی تجربهای مشابه دارند. حالا نتایج یک پژوهش تازه نشان میدهد آن هشدار قدیمی شاید کاملاً بیاساس نبوده است.
موضوع فقط بیتحرکی نیست؛ عاملی که پیشتر نیز بارها با کاهش طول عمر، آسیب به سلامت مغز و افزایش احتمال ابتلا به آلزایمر و سایر انواع زوال عقل مرتبط شناخته شده بود.
تحقیق تازه نشان میدهد ساعتهای طولانی تماشای تلویزیون میتواند تأثیری منفی بر مغز داشته باشد؛ اثری که در افرادی با همان میزان نشستن، اما مشغول انجام کارهای ذهنی مانند حل مسئله، پاسخ دادن به ایمیلها یا فعالیتهای فکری دیگر مشاهده نشده است.
این مطالعه که در نشریه Alzheimer’s and Dementia: Journal of the Alzheimer’s Association منتشر شده، بیش از ۱۷۰۰ فرد بزرگسال را نزدیک به ۲۴ سال زیر نظر داشت.
بر اساس یافتهها، مردانی که در میانسالی زمان زیادی را صرف تماشای تلویزیون میکردند، در سالهای بعد حجم کمتری در بخشهایی از مغز داشتند که نسبت به بیماری آلزایمر آسیبپذیر هستند. همچنین میزان بیشتری از آسیبهای مغزی مرتبط با افت عملکرد شناختی و زوال عقل در آنها دیده شد. چنین ارتباطی در زنان مشاهده نشد.
تفاوت میان تماشای تلویزیون و کار پشت میز
در مقابل، افرادی که بخش زیادی از ساعات کاری خود را در حالت نشسته سپری میکردند، اما مشغول فعالیتهای شغلی بودند، ساختار مغزی سالمتری از خود نشان دادند.
نکته مهم این بود که پژوهشگران میزان فعالیت بدنی شرکتکنندگان را نیز در تحلیلهای خود لحاظ کردند، اما این موضوع تغییری در نتایج ایجاد نکرد. به بیان دیگر، ورزش کردن نتوانست این ارتباط را توضیح دهد.
تفاوت آشکار میان زنان و مردان برای پژوهشگران نیز غیرمنتظره بود. ناتان فتر، پژوهشگر علوم زیستی از دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، توضیح داد که ارتباط میان تماشای تلویزیون و تغییرات ساختار مغز در مردان بسیار قویتر از زنان است. به گفته او، این تفاوت احتمالا به شیوه متفاوت سپری کردن زمان بیتحرکی در دو جنس مربوط باشد. برای نمونه، زنان احتمال دارد هنگام نشستن وقفههای بیشتری ایجاد کنند یا تفاوتهای زیستی باعث شود مغز آنها واکنش متفاوتی به نشستنهای طولانیمدت نشان دهد.
مطالعات پیشین نیز نشان دادهاند که زنان معمولاً برنامههای تلویزیونی را در بازههای زمانی کوتاهتر دنبال میکنند، هرچند در مجموع ممکن است زمان بیشتری را صرف تماشای تلویزیون نمایند. در مقابل، مردان به دلیل علاقه بیشتر به مسابقات ورزشی و فیلمها، معمولاً مدتهای طولانی و بدون وقفه روی مبل مینشینند.
پژوهشگران همچنین احتمال میدهند اختلافهای هورمونی، سبک زندگی، مسئولیتهایی مانند مراقبت از فرزندان یا حتی تفاوت روند افزایش سن مغز در زنان و مردان نیز در این نتایج نقش داشته باشد.
دیوید رایشلن، زیستشناس دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، گفت که سالها تمرکز پژوهشها بر مدت زمان نشستن افراد بوده، اما یافتههای جدید نشان میدهد باید به نوع فعالیتی که هنگام نشستن انجام میدهند نیز توجه شود.
بررسی مغز شرکتکنندگان پس از ۲۴ سال
اطلاعات این پژوهش از ۱۷۱۲ نفر از شرکتکنندگان مطالعه بلندمدت Atherosclerosis Risk in Communities یا ARIC به دست آمد.
داوطلبان که هنگام آغاز این پروژه در اواخر دهه ۱۹۸۰ حدود ۵۰ سال سن داشتند، میزان تماشای تلویزیون در اوقات فراغت و مدت زمانی را که در محل کار به صورت نشسته سپری میکردند، گزارش کردند. حدود ۲۴ سال بعد، زمانی که سن آنها به میانه دهه هفتاد زندگی رسیده بود، از مغزشان با دستگاه MRI تصویربرداری انجام شد.
پژوهشگران به طور ویژه بخشهایی از مغز را بررسی کردند که معمولاً در مراحل اولیه آلزایمر و سایر انواع زوال عقل دچار تغییر میشوند. همچنین حجم نواحی دارای افزایش White Matter Hyperintensity یا WMH را اندازهگیری کردند؛ شاخصی که نشانه بیماری عروق کوچک مغزی به شمار میرود و با افت شناختی و افزایش خطر زوال عقل ارتباط دارد.
نتایج نشان داد افرادی که اعلام کرده بودند همیشه هنگام کار نشسته هستند، نسبت به کسانی که گفته بودند بسیار زیاد تلویزیون تماشا میکنند، ضایعات کمتری در ماده سفید مغز داشتند و حجم قشر پیشانی، آهیانه و پسسری مغزشان نیز بیشتر بود.
این یافته نشان میدهد خود نشستن همیشه عامل آسیب نیست و نوع فعالیتی که فرد در آن زمان انجام میدهد اهمیت زیادی دارد. در مقابل، حتی بسیاری از مشاغل اداری که با نشستن همراه هستند، نیازمند برنامهریزی، مطالعه، نوشتن، تصمیمگیری و حل مسئلهاند. پژوهشهای قبلی نیز نشان دادهاند چنین فعالیتهایی میتوانند ذخیره شناختی مغز را تقویت کنند و باعث شوند مغز در برابر تغییرات ناشی از افزایش سن مقاومت بیشتری داشته باشد.
محدودیتهای پژوهش
البته این مطالعه نیز محدودیتهایی داشت. اطلاعات مربوط به مدت زمان تماشای تلویزیون و نشستن پشت میز بر اساس اظهارات خود شرکتکنندگان جمعآوری شد؛ روشی که نسبت به اندازهگیریهای مستقیم دقت کمتری دارد.
از سوی دیگر، این تحقیق نمیتواند ثابت کند که تماشای تلویزیون به طور مستقیم باعث ایجاد این تغییرات مغزی شده است. همچنین تفاوت میان زنان و مردان نشان میدهد عوامل دیگری نیز ممکن است در این رابطه اثرگذار باشند.
پژوهشگران تأکید کردند که برخی متغیرهای اندازهگیرینشده مانند خوردن تنقلات، مصرف نوشیدنیهای الکلی، دراز کشیدن یا چرت زدن هنگام تماشای تلویزیون نیز شاید در نتایج نقش داشته باشند.
با این حال، این مطالعه نزدیک به یکچهارم قرن ادامه داشت، برای ارزیابی وضعیت مغز از تصاویر MRI استفاده کرد و یافتههای آن در تحلیلهای مختلف نیز ثبات خود را حفظ کردند.
از سوی دیگر، تحقیقات دیگری نیز نشان دادهاند افرادی که کتاب میخوانند به طور متوسط نزدیک به دو سال بیشتر از کسانی که مطالعه نمیکنند عمر میکنند. این موضوع میتواند نشان دهد میان فعالیت ذهنی فعال و فعالیتهای منفعل هنگام نشستن تفاوت قابل توجهی وجود دارد.
پژوهشگران در پایان اشاره کردند که انجام کارهایی مانند حل جدول و معما، فعالیتهای هنری و دستی یا حتی ارسال پیام متنی که ذهن را درگیر میکنند، ممکن است بخشی از اثرات منفی نشستن طولانیمدت را کاهش دهند، هرچند برای تأیید قطعی این فرضیه به تحقیقات بیشتری نیاز است.
بنابراین اگر قصد دارید امشب ساعتهای طولانی پای تلویزیون بنشینید، بهتر است هر از گاهی استراحت کوتاهی داشته باشید. مغز شما احتمالاً از این وقفهها سود خواهد برد، حتی اگر سرویس پخش آنلاین مورد علاقهتان دیگر میان برنامهها تبلیغی نمایش ندهد.
