قیمت دلار با توافق سقوط نخواهد کرد؟؛ رویای دلار ۱۲۰ هزار تومانی
جهان صنعت نیوز – بخش مهمی از خوشبینیهای شکلگرفته در بازار ارز بر این فرض استوار است که توافق احتمالی میان ایران و آمریکا به سرعت ریسکهای سیاسی را کاهش خواهد داد. اما واقعیت آن است که موضوع مطرحشده در شرایط کنونی بیشتر یک یادداشت تفاهم برای توقف درگیریها و آغاز مذاکرات درباره موضوعات اصلی، بهویژه پرونده هستهای، محسوب میشود.
این تفاهم در صورت تحقق، نقطه پایان مذاکرات نخواهد بود بلکه آغاز مرحله جدیدی از گفتوگوها خواهد بود. مذاکراتی که دستکم در یک بازه ۶۰ روزه دنبال خواهد شد و حتی احتمال تمدید آن نیز وجود دارد. در چنین فضایی طبیعی است که بازار با مجموعهای از اخبار ضدونقیض، موضعگیریهای متناقض و نوسانات سیاسی مداوم روبهرو باشد.
همانگونه که در دورههای گذشته نیز مشاهده شده، در طول فرآیند مذاکرات معمولاً بازار به طور همزمان با اخبار نزدیک شدن به توافق و همچنین هشدارها درباره شکست مذاکرات مواجه میشود. بنابراین حتی در صورت دستیابی به تفاهم اولیه، فضای نااطمینانی به طور کامل از بین نخواهد رفت.
چرا شوک نزولی قیمت دلار محدود خواهد بود؟
از منظر سیاسی، تفاهم احتمالی بیش از آنکه عامل کاهش شدید قیمت دلار باشد، عاملی برای جلوگیری از جهشهای بیشتر نرخ ارز خواهد بود. در واقع بازار ارز طی ماههای اخیر بخشی از ریسکهای ناشی از جنگ، محاصره دریایی و تشدید تنشها را در قیمتها منعکس کرده است.
اگر این تفاهم حاصل شود، مهمترین اثر آن حذف بخشی از سناریوهای بدبینانه و کاهش احتمال تشدید بحران خواهد بود. اما این موضوع لزوماً به معنای کاهش سنگین نرخ ارز نیست.
بر همین اساس، در بهترین حالت میتوان انتظار داشت دلار بخشی از حباب ناشی از نگرانیهای جنگی را تخلیه کند و وارد محدودهای پایینتر شود، اما انتظار سقوط شدید نرخ ارز در مرحله تفاهم اولیه چندان واقعبینانه به نظر نمیرسد.
محدودیتهای اقتصادی کاهش نرخ ارز
حتی اگر عوامل سیاسی را کنار بگذاریم، اقتصاد ایران در شرایطی قرار ندارد که کاهش شدید قیمت دلار را توجیه کند. طی چهار تا پنج ماه گذشته اقتصاد ایران تورمهای ماهانه بالایی را تجربه کرده و میانگین تورم ماهانه در محدوده حدود ۵ درصد قرار داشته است. نتیجه این روند آن بوده که طی چند ماه اخیر سطح عمومی قیمت کالاها حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد افزایش یافته است. بخش بزرگی از کالاها نیز بر مبنای نرخهای ارزی ۱۵۰ تا ۱۷۰ هزار تومانی قیمتگذاری شدهاند.
در چنین شرایطی کاهش قابل توجه نرخ دلار با واقعیتهای اقتصادی همخوانی ندارد. زیرا قیمت بسیاری از کالاها و خدمات بر اساس نرخهای فعلی ارز تنظیم شده و کاهش شدید دلار میتواند تعادلهای شکلگرفته در بازارها را بر هم بزند.
نیازهای ارزی اقتصاد پس از جنگ
عامل مهم دیگری که احتمال افت شدید نرخ ارز را محدود میکند، افزایش نیازهای ارزی اقتصاد ایران پس از جنگ است. حتی در سناریوی دستیابی به توافق، اقتصاد ایران با مجموعهای از تقاضاهای ارزی جدید مواجه خواهد شد.
بخشی از این تقاضا مربوط به واردات کالاهایی است که پیش از این در داخل کشور تولید میشدند اما در جریان جنگ بخشی از ظرفیت تولید آنها آسیب دیده است. در کنار آن، نیاز به واردات تجهیزات، مواد اولیه و کالاهای واسطهای برای بازسازی ظرفیتهای صنعتی نیز افزایش خواهد یافت.
همچنین برخی صنایع مهم از جمله صنایع پتروشیمی و فولادی برای بازگشت به ظرفیتهای پیشین خود نیازمند تأمین ارز و واردات گسترده خواهند بود. بنابراین برخلاف تصور برخی فعالان بازار، توافق لزوماً به معنای کاهش فوری تقاضای ارز نخواهد بود.
بازار ارز در دوره مذاکرات
نکته مهم دیگر آن است که حتی در صورت آغاز مذاکرات رسمی، بازار ارز احتمالاً وارد دورهای از نوسانات مستمر خواهد شد. تجربه مذاکرات گذشته نشان داده است که فرآیند چانهزنی سیاسی معمولاً با انتشار اخبار متناقض همراه است.
در چنین شرایطی بازار بارها میان خوشبینی و بدبینی در رفتوآمد خواهد بود. هر خبر مثبت میتواند موجب کاهش مقطعی قیمتها شود و هر نشانهای از اختلاف یا توقف مذاکرات نیز میتواند زمینه افزایش نرخ ارز را فراهم کند.
به همین دلیل انتظار میرود تا پیش از دستیابی به توافق نهایی، نرخ ارز در یک دامنه نسبتاً گسترده نوسان کند و از ثبات پایدار برخوردار نباشد.
پیش بینی قیمت دلار؛ محتملترین سناریو برای دلار
مجموع عوامل سیاسی و اقتصادی نشان میدهد که در مرحله فعلی، سناریوی محتمل برای بازار ارز نه سقوط شدید قیمت دلار و نه جهشهای سنگین جدید است.
به نظر میرسد تفاهم احتمالی بتواند بخشی از ریسکهای ناشی از جنگ را حذف کند و مانع شکلگیری سناریوهای بدبینانهتر شود. اما در مقابل، تورم انباشته، نیازهای ارزی اقتصاد و ادامه فضای نااطمینانی سیاسی، مانع از کاهش قابل توجه نرخ ارز خواهند شد.
بر این اساس، محتملترین سناریو آن است که قیمت دلار تا زمان دستیابی به توافق نهایی در محدوده ۱۶۰ تا ۱۷۰ هزار تومان نوسان کند. در این چارچوب، سطح ۱۶۰ هزار تومان را میتوان به عنوان کف محتمل بازار در شرایط فعلی در نظر گرفت؛ سطحی که عبور پایدار از آن نیازمند توافقی بسیار گستردهتر و تغییرات بنیادیتر در شرایط سیاسی و اقتصادی کشور خواهد بود.
در نتیجه، تفاهم اولیه اگرچه میتواند از جهشهای شدید نرخ ارز جلوگیری کند، اما به تنهایی قادر نخواهد بود شوک نزولی بزرگی را به بازار دلار تحمیل کند. بازار ارز همچنان چشمانتظار مرحله اصلی مذاکرات و توافق نهایی خواهد ماند؛ مرحلهای که تعیینکننده مسیر بلندمدت نرخ ارز خواهد بود.
