پروژهای عجیب که اخترشناسان را به وحشت انداخته است
آلودگی نوری سالهاست به یکی از مشکلات رصد آسمان تبدیل شده است، اما اکنون طرحی مطرح گردیده که میتواند ابعاد این مسئله را کاملاً دگرگون کند.
بهتازگی کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا مجوز ساخت و پرتاب یک ماهواره مجهز به آینه را صادر کرده است. این پروژه متعلق به شرکت Reflect Orbital بوده و هدف آن هدایت نور خورشید از مدار پایین زمین به مناطق تاریک سطح سیاره عنوان شده. این شرکت میگوید نمونه اولیه فناوریاش میتواند امکان ادامه تولید برق در نیروگاههای خورشیدی پس از غروب آفتاب را فراهم کند و در شرایط اضطراری نیز روشنایی مورد نیاز برخی مناطق را تأمین سازد.
بِن نواک، مدیرعامل شرکت Reflect Orbital، در مصاحبهای با The New York Times در ماه مارس و زمانی که این پروژه هنوز در انتظار دریافت مجوز بود، گفت:
هدف اصلی جایگزین کردن سوختهای فسیلی است. ما تلاش میکنیم سامانهای بسازیم که بتواند سوختهای فسیلی را کنار بزند و در نهایت انرژی مورد نیاز همهچیز را تأمین کند.
اعتراض گسترده جامعه علمی
این طرح با واکنش بسیار تند ستارهشناسان روبهرو شد. آنها معتقدند فعالیت حرفهایشان پیش از این نیز به دلیل افزایش تعداد ماهوارههای شرکتهایی مانند SpaceX با مشکلات جدی مواجه شده و این ماهوارهها در رصدهای اعماق فضا اختلال ایجاد میکنند. در مدت بررسی درخواست شرکت Reflect Orbital توسط کمیسیون ارتباطات فدرال آمریکا، نزدیک به دو هزار اعتراض در مخالفت با این پروژه ثبت شد. گزارش Wired نشان میدهد که بسیاری از این اعتراضها از سوی معتبرترین نهادهای فعال در حوزه نجوم ارائه شده بود.
بتی کیوکو، مسئول امور نهادی رصدخانه جنوبی اروپا، این طرح را تهدیدی وجودی برای نجوم نوری توصیف کرد. همچنین رابرت مسی، معاون اجرایی انجمن سلطنتی نجوم، در گفتوگویی با Space.com در اکتبر سال گذشته هشدار داده بود که اجرای چنین پروژهای میتواند پیامدهایی فاجعهبار داشته باشد. در همین حال، بسیاری از پژوهشگران نسبت به کارایی واقعی این ایده نیز تردید دارند و باور ندارند که حتی هزاران ماهواره Reflect Orbital بتوانند بخش قابل توجهی از نور خورشید در میانه روز را بازتاب دهند، چه برسد به اینکه انرژی کافی برای به کار انداختن نیروگاههای خورشیدی فراهم کنند.
نگرانیهای زیستمحیطی
مخالفتها تنها به جامعه نجوم محدود نشد. زیستشناسان نیز هشدار دادند که دستکاری در الگوی طبیعی تابش نور خورشید ممکن است ساعت زیستی انسانها و جانوران را بر هم بزند، مسیرهای مهاجرت گونههای مختلف را دچار اختلال کند و حتی بر فیتوپلانکتونها، موجودات ریز آبزی که مهمترین تولیدکنندگان اکسیژن و انجامدهندگان فرایند فتوسنتز در سیاره محسوب میشوند، تأثیر منفی بگذارد.
با وجود همه این هشدارها، مجوز نهایی صادر شد و مخالفتها نتوانست مانع پیشرفت طرح شود. Reflect Orbital اکنون قصد دارد تا پایان امسال نمونه آزمایشی خود با نام Eärendil-1 را به فضا پرتاب کند. این ماهواره به یک آینه ۱۸ متری مجهز خواهد بود و شرکت مدعی است که میتواند نوری همارز روشنایی ماه کامل را روی محدودهای در حدود ۱۵۰۰ متر مربع بتاباند. براساس گزارش Time Magazine، این نوردهی در هر نوبت حدود پنج دقیقه ادامه خواهد داشت.
برنامهای بسیار بزرگتر در آینده
البته این ماهواره تنها نخستین گام از برنامههای بلندپروازانه شرکت به شمار میرود. Reflect Orbital چشماندازی را ترسیم کرده که بر اساس آن تا سال ۲۰۳۵ شبکهای متشکل از ۵۰ هزار ماهواره آینهای در مدار زمین فعالیت خواهند کرد. همچنین این شرکت قصد دارد تا پایان سال ۲۰۲۸ تعداد هزار ماهواره را به فضا بفرستد. بسیاری از پژوهشگران چنین سناریویی را یک فاجعه بالقوه برای علم نجوم و محیط زیست میدانند.
