قیمت خودرو آماده جهش دوباره میشود | جنگ، کمبود ارز و قطعات؛ سه ضلع بحران خودرو
جهان صنعت نیوز، اگرچه خطوط تولید خودروسازان مستقیماً هدف حملات نظامی قرار نگرفتهاند، اما پیامدهای اقتصادی جنگ و تحریمها به شکل گستردهای بر این صنعت اثر گذاشته است. بحران تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای حملونقل، محدودیتهای وارداتی و کاهش توان تأمین ارز موجب شده تولید خودرو با چالشهای جدی مواجه شود.
کارشناسان معتقدند بازار خودرو امروز تصویری فشرده از شرایط کلی اقتصاد کشور را ارائه میدهد. کاهش تولید، افزایش قیمتها، محدودیت واردات و افت قدرت خرید مصرفکنندگان، همگی محصول مجموعهای از عوامل از جمله کمبود ارز، جنگ اقتصادی و نظامی، تحریمهای گسترده و تورم مزمن هستند.
به باور فعالان این حوزه، مهمترین نگرانی امروز نه وضعیت فعلی بازار، بلکه شرایط ماههای آینده است. زیرا بخش مهمی از تولیدات کنونی بر پایه قطعات و مواد اولیهای انجام میشود که پیش از تشدید محدودیتهای اخیر وارد کشور شدهاند. در نتیجه با کاهش موجودی انبارها، فشار بر تولید میتواند به مراتب شدیدتر شود.
واردات خودرو در مسیر گرانی تازه
در کنار مشکلات تولید داخلی، واردات خودرو نیز با هزینههای جدیدی روبهرو شده است. الزام ارائه چهار تا هشت گواهی اسقاط برای خودروهای وارداتی، هزینه قابل توجهی را به واردکنندگان تحمیل کرده و در نهایت این هزینه به مصرفکننده منتقل خواهد شد.
بر اساس نرخهای جدید، قیمت هر گواهی اسقاط خودروهای سواری از ۳۵ میلیون تومان به ۶۰ میلیون تومان افزایش یافته و برای خودروهای سنگین نیز از ۶۰ میلیون تومان به ۱۲۰ میلیون تومان رسیده است. برآوردها نشان میدهد این تصمیم میتواند به طور متوسط حدود ۵۰۰ میلیون تومان به قیمت خودروهای وارداتی اضافه کند.
این افزایش هزینه در شرایطی رخ میدهد که بازار واردات خودرو از قبل نیز با محدودیتهای ارزی، هزینههای بالای حملونقل و مشکلات ناشی از محدودیتهای تجاری مواجه بوده است.
کاهش تولید؛ نه عرضه قطرهچکانی
امیرحسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو، معتقد است آنچه امروز در بازار مشاهده میشود بیش از آنکه کاهش عرضه باشد، نتیجه افت تولید است. به گفته او، کشور در کنار جنگهای اخیر با شدیدترین تحریمهای چند دهه گذشته نیز روبهرو بوده و همین موضوع فشار کمسابقهای بر بخش تولید وارد کرده است.
او تأکید میکند که کاهش تولید دو منشأ اصلی دارد؛ نخست کمبود شدید ارز و دوم اختلال در مسیرهای حملونقل دریایی. از نگاه وی، تولید فعلی خودروسازانی مانند ایرانخودرو، سایپا، مدیران خودرو و کرمان موتور عمدتاً بر پایه موجودی انبارها انجام میشود و ارتباط چندانی با شرایط جاری تأمین قطعات ندارد.
کاکایی معتقد است استفاده از عبارت «عرضه قطرهچکانی» برای شرایط کنونی چندان دقیق نیست. این اصطلاح زمانی به کار میرود که تولید وجود داشته باشد اما عرضه عمداً محدود شود. در حالی که مسئله امروز کمبود مواد اولیه و کاهش واقعی تولید است.
به گفته او، بسیاری از خودروهای وارداتی که این روزها وارد بازار میشوند، حاصل سفارشها و فرآیندهای گذشته هستند و نه نتیجه ثبت سفارشهای جدید. در نتیجه تداوم محدودیتهای ارزی میتواند روند واردات را نیز در ماههای آینده با مشکلات بیشتری مواجه کند.
بحران ارزی و تهدید تولید آینده
از دیدگاه این کارشناس، ریشه اصلی مشکلات صنعت خودرو به بحران ارزی بازمیگردد. او یادآوری میکند که از سال گذشته با تشدید کمبود ارز، ساختار تأمین ارز کشور تغییر کرد و همزمان تورم نیز شدت گرفت.
در شرایط کنونی، بسته شدن مسیرهای دریایی و تداوم محدودیتهای تجاری، فشار بر منابع ارزی را افزایش داده است. همین مسئله باعث شده تأمین قطعات و مواد اولیه دشوارتر از گذشته شود.
کاکایی هشدار میدهد که ادامه این وضعیت به تدریج موجودی انبارهای خودروسازان را تخلیه خواهد کرد. به گفته او، زمانی که ذخایر فعلی به پایان برسد، کاهش تولید میتواند ابعاد گستردهتری پیدا کند و بازار با کمبود عرضه واقعی روبهرو شود.
او همچنین معتقد است مسیرهای جایگزین حملونقل از جمله شبکه ریلی و جادهای هرچند بخشی از نیاز کشور را پوشش میدهند، اما ظرفیت و کارایی آنها با حملونقل دریایی قابل مقایسه نیست. از این رو بازگشت مسیرهای دریایی به وضعیت عادی برای احیای زنجیره تأمین اهمیت حیاتی دارد.
قیمت خودرو در مسیر تورم ۱۰۰ درصدی؟
یکی از مهمترین هشدارهای مطرح شده در این گزارش به آینده قیمت خودرو مربوط میشود. کاکایی معتقد است افت ارزش ریال و افزایش شدید هزینههای تولید، دیر یا زود خود را به طور کامل در قیمت خودرو نشان خواهد داد.
به گفته او، نرخ ارز بخش صنعت طی یک سال گذشته تقریباً دو برابر شده و در کنار آن نرخ تورم نیز به سطوح بسیار بالا رسیده است. با این حال کالاهای صنعتی معمولاً با چند ماه تأخیر نسبت به تغییرات ارزی واکنش نشان میدهند.
او پیشبینی میکند بازار خودرو به تدریج به سمت تورمی نزدیک به ۱۰۰ درصد حرکت کند؛ روندی که خودروهای دست دوم را نیز در بر خواهد گرفت. از نگاه وی، افزایش قیمت خودرو را نباید صرفاً به رفتار خودروسازان نسبت داد، بلکه این رشد بخشی از روند عمومی تورم در کل اقتصاد است.
رکود سنگین در بازار خودرو
همزمان با افزایش قیمتها، بازار خودرو با رکودی عمیق مواجه شده است. فعالان بازار میگویند حجم معاملات به شدت کاهش یافته و عمده خرید و فروشها به خودروهای ارزانتر محدود شده است.
بررسی قیمتها نیز نشان میدهد بسیاری از خودروها طی ماههای اخیر رشد قابل توجهی را تجربه کردهاند. برخی خودروهای داخلی و مونتاژی طی فاصلهای کوتاه صدها میلیون تومان افزایش قیمت داشتهاند و خودروهای وارداتی نیز تحت تأثیر محدودیتهای عرضه با رشد شدید قیمت روبهرو شدهاند.
با این حال، رشد قیمتها لزوماً به معنای رونق بازار نیست. کاهش قدرت خرید خانوارها موجب شده بخش بزرگی از تقاضا از بازار خارج شود و معاملات تنها در برخی خودروهای اقتصادی و کارکرده جریان داشته باشد.
بازار در چاله بلاتکلیفی
مجموعه شرایط فعلی باعث شده بازار خودرو در وضعیتی قرار گیرد که کارشناسان از آن با عنوان «چاله بلاتکلیفی» یاد میکنند. از یک سو تولید داخلی تحت فشار کمبود ارز و محدودیت تأمین قطعات قرار دارد و از سوی دیگر واردات خودرو با موانع لجستیکی و هزینههای فزاینده مواجه است.
در چنین شرایطی، چشمانداز کوتاهمدت بازار همچنان با ابهام همراه است. تا زمانی که محدودیتهای ارزی کاهش نیابد، مسیرهای تجاری و ترانزیتی به شرایط عادی بازنگردد و فضای سیاسی ثبات بیشتری پیدا نکند، بازار خودرو احتمالاً با ترکیبی از رکود و افزایش قیمتها مواجه خواهد بود.
به همین دلیل، خودرو امروز بیش از هر زمان دیگری به شاخصی برای سنجش وضعیت اقتصاد ایران تبدیل شده است؛ بازاری که همزمان کاهش تولید، محدودیت عرضه، تورم بالا و افت قدرت خرید را در خود منعکس میکند و میتواند تصویری روشن از چالشهای پیش روی اقتصاد کشور ارائه دهد.
