کارتل‌های مکزیک؛ از ظهور تا وضعیت امروز آن‌ها

درست در روز ۲۲ فوریه ۲۰۲۶ (۳ اسفند ۱۴۰۴)، رییس کارتل CJNG ملقب به “El Mencho” توسط ارتش مکزیک کشته شد تا به خاطر او، خیابان‌های این کشور به خشونت و ناامنی کشیده شوند. اما باید از خود بپرسیم کارتل‌های مکزیکی چگونه متولد شدند؟ امروزه در چه سطحی فعالیت می‌کند و وضعیت کنونی آن‌ها چگونه به نظر می‌رسد؟

همه‌چیز از کارتل گوادالاخارا شروع شد

با ورود به دهه ۱۹۸۰ میلادی، کارتل گوادالاخارا (Guadalajara Cartel) خود را به عنوان یک سازمان جنایی فعال در حوزه مواد مخدر به عموم معرفی کرد. این گروه، معمولا به عنوان پیش‌ درآمدی بر کارتل‌های مکزیکی شناخته می‌شود که بعدها ظهور کردند. گوادالاخارا، ساختار منظم و سازماندهی‌ شده‌ای نداشت، اما با تسلط فوق‌العاده خود بر کنترل قاچاق هروئین و سینسمیا، نقش مکزیک را در تجارت جهانی مواد مخدر گسترش داد. ناگفته نماند که آمریکا نیز به عنوان همسایه زمینی مکزیک، تبدیل به بازاری حیاتی و استراتژیک برای گوادالاخارا شد.

این کارتل ابتدا توسط رافائل کارو کوینترو (Rafael Caro Quintero)، ارنستو فونسکا کارییو (Ernesto Fonseca Carrillo) و میگل آنخل فلیکس گایاردو (Miguel Ángel Félix Gallardo) هدایت می‌شد. این سه در سال ۱۹۸۵، به اتهام قتل مامور اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا یعنی نریکه «کی‌کی» کامارنا سالازار (Enrique “Kiki” Camarena Salazar) دستگیر و زندانی شدند.

با این حال، کارتل گوادالاخارا به دلیل تغییرات مهمی که در تجارت جهانی مواد مخدر ایجاد کرد، از جمله روش‌های نوین آن برای گسترش معاملات مواد و البته اتحاد با اداره امنیت فدرال مکزیک (و حتی نخبگان سیاسی و امنیتی این کشور)، همچنان به عنوان یکی از نقاط عطف مهم در تاریخ کارتل‌های مکزیک به شمار می‌رود.

دستگیری فلیکس گایاردو و تولد یک کارتل جدید

با دستگیری آنخل فلیکس گایاردو، از رهبران کارتل گوادلاخارا، فضا برای رقابت خونین میان گروه‌ها جهت به دست آوردن پادشاهی مواد مخدر در مکزیک اوج گرفت. در اثر این درگیری‌ها، کارتل گوادلاخارا به سه امپراطوری مجزا تبدیل شد تا از میان آن‌ها، کارتل سینالوآ از ابتدای دهه ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۰ تبدیل به قدرتی یکه‌تاز در تجارت مواد مخدر شود. این‌بار، خوآکین گوزمان (Joaquín Guzmán) ملقب به El Chapo (به مکزیکی یعنی قدکوتاه) رهبر این گروه خشن بود.

او به دلیل خشونت بی‌پروا و تمام‌عیار خود در کنار زدن رقبا، تشکیل اتحادهای مقطعی با برخی گروه‌ها و قرار گرفتن نامش در فهرست ثروتمندترین اشخاص جهان شهرت بسیاری پیدا کرد. مقامات ایالات متحده باور دارند که ال چاپو در دوران رهبری طولانی‌مدتش، توانسته بود تا خود را به بزرگ‌ترین تامین‌کننده بازار غیرقانونی مواد مخدر در آمریکا تبدیل کند. او در سال ۲۰۱۴ دستگیر و در دادگاهی در ۲۰۱۹ میلادی، به حبس ابد محکوم شد تا خلا موجود در راس هرم گروه‌های کارتلی، مجدد به شروع درگیری‌های داخلی و تلاش برای به دست آوردن امپراتوری عظیم او منتهی شود.

ال چاپو برخلاف روسای گوادالاخارا، روی تشکیل یک ساختار مدون و دقیق از پخش و فروش در مناطق مختلف دنیا تمرکز کرد؛ تا جایی که گفته می‌شود با وجود دستگیری او، سینالوآ همچنان سالانه میلیاردها دلار از فروش مواد مخدر در اروپا، آسیا و سایر نقاط دنیا کسب می‌کند.

اما یکی از نقاط عطف زندگی ال چاپو، مربوط به فرار او از زندان در سال ۲۰۱۵ می‌شود. قدکوتاه با همکاری کارتل و البته نفوذ در نهادهای امنیتی و قضایی مکزیک، توانست از زندان فوق‌امنیتی و ضدفرار آلتیپلانو بگریزد. شواهد به جا مانده تایید می‌کنند که وی موفق شده بود تونلی به طول ۱.۵ کیلومتر حفر کند، تونلی که از تهویه و حتی موتورسیکلت برای حرکت در آن برخوردار بود. با این حال، ال چاپو مجدد در سال ۲۰۱۶ دستگیر شد تا مجبور به سپری کردن دوران حبس ابد خود گردد. برخی می‌گویند اکنون قسمت‌هایی از امپراتوری وی تحت کنترل پسرش قرار دارد.

سینالوآ تنها نبود؛ ظهور رقیبی به نام CJNG

با ورود به سال ۲۰۱۰، کارتل «نسل نوین خالیسکو» یا همان CJNG پایه‌گذاری شد تا تبدیل به قدرتمندترین و البته تهاجمی‌ترین رقیب کارتل سینالوآ گردد. این گروه، نفوذ خود را به سرعت در سراسر مکزیک گسترش داد و به گواه گزارش‌های رسمی، ارزش دارایی‌های آن بیش از ۲۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود. روبن اوسگرا سروانتس (Rubén Oseguera Cervantes) ملقب به ال منچو (El Mencho)، رهبری CJNG را برعهده داشت.

El Mencho، یک افسر پلیس سابق در مکزیک بود و دولت این کشور، برای یافتن او ۱۰ میلیون دلار جایزه تعیین کرده بود. وی پیش از مرگش به عنوان تحت‌ تعقیب‌ترین فرد در مکزیک شناخته می‌شد. بر اساس ارزیابی دولت آمریکا، کارتل CJNG، مسئول مستقیم رشد فروش مواد مخدر غیرطبیعی در آمریکاست. این گروه کماکان با خشونت بی‌حد و حصر خود، در حال گسترش قلمروش در سراسر مکزیک بوده و حتی مشتریانی از مناطق آسیایی نیز دارد. همچنین به نظر می‌رسد این کارتل، نفوذ فوق‌العاده‌ای در بازار غیرقانونی آمفتامین‌ها در آمریکا و اروپا دارد.

ترور برخی مقامات دولتی، سرنگونی یک هلیکوپتر ارتش با راکت‌انداز و آویزان کردن قربانیان از پل‌ها، تنها بخشی از جنایات افراد CJNG به شمار می‌رود. ساکنان شهرهایی چون مکزیکوسیتی، تیخوانا، خوآرس و گواناخواتو به طور مداوم تحت تاثیر جنایت‌های اعضای وحشی این کارتل قرار می‌گیرند.

با این حال، بخت با ال منچو همراه نبود. او در تاریخ ۲۲ فوریه ۲۰۲۶ (۳ اسفند ۱۴۰۵) توسط ارتش مکزیک، مجروح و دستگیر شد. در نهایت، او به دلیل جراحاتش از بین رفت تا یک پیروزی مشترک برای آمریکا و مکزیک به دست بیاید. اما کشته شدن ال منچو صرفا اتفاق مثبتی نبود و برای مدتی، بخش‌ بزرگی از مناطق شهری مکزیک، توسط افراد ال منچو به آشوب کشیده شد.

وقتی از دل ارتش مکزیک، یک کارتل جدید متولد شد!

بیش از ۳۰ عضو یک یگان مهم در ارتش مکزیک، یک روز در سال ۱۹۹۰ تصمیم گرفتند تا بلای جان بشر شوند. آن‌ها ابتدا جذب کارتل خلیج (Gulf Cartel) شدند، اما در ۲۰۱۰ میلادی گروه مستقل خود را تاسیس کردند تا تبدیل به راس سوم یک مثلث مرگبار با حضور سینالوآ و CJNG شوند. کارتل «لوس زتاس» در ابتدای حیات خود تلاش کرد تا از طریق درگیری‌های خونین با کارتل خلیج، به شمال شرق مکزیک تسلط یابد. البته اعضای کارتل فراتر از این هدف عمل کردند و توانستند از گروه سینالوآ پیشی بگیرند تا به عنوان قدرتمندترین کارتل مکزیک در ۲۰۱۲ میلادی شناخته شوند.

لوس زتاس به دلیل خشونت افراطی اعضای خود و انجام کارهایی چون شکنجه افراد و جدا کردن سر از بدن آن‌ها، شهرت بسیاری به دست آورده بود. این کارتل همچنین به مواد مخدر محدود نماند و فعالیت‌های خود را در زمینه قاچاق سیگار و انسان گسترش داد و به نوعی، تلاش کرد تا مجری هر فعالیت مجرمانه‌ای باشد.

عمر تروینو مورال (Omar Treviño Morale) که پس از دستگیری برادرش به رهبری لوس زتاس منصوب شد، در سال ۲۰۱۵ دستگیر و مقابل رسانه‌ها ظاهر شد. از همین نقطه، دوران افول این کارتل کلید خورد تا به تدریج قلمروهای خود را از دست بدهد. برخی منابع باور دارند که اختلافات شدید داخلی، منجر به از هم‌پاشیدگی این گروه گردید.

Call of Duty و روایت داستان‌هایی آشنا از کارتل‌های مکزیکی

سری Call of Duty در عناوین مختلف خود، همواره تمرکز زیادی روی سوژه‌های ترند جهانی داشته است. از روایت قصه‌های تخیلی درباره جنگ میان آمریکا و روسیه تا تمرکز روی جنگ‌های آینده‌نگرانه و مسئله هوش مصنوعی و در نهایت، درگیری نیروهای آمریکایی با کارتل‌های مکزیکی.

Call of Duty: Modern Warfare 2022 نیز به روایت یک قصه تقریبا متمرکز از این سوژه پرداخت. جایی که کارتل Las Almas به فعالیت‌هایی چندوجهی در مکزیکمی‌ پرداخت. این گروه ابتدا اقدام به توسعه زیرساخت‌ها از جمله تاسیس مدرسه، بیمارستان و ایجاد جاده‌های ارتباطی کرد تا بتواند وجهه عمومی جذابی از خود به نمایش بگذارد. اما در پس پرده، Las Almas همچون کارتل لوس زتاس در دنیای واقعی، از هیچ فعالیت مجرمانه‌ای فروگذاری نمی‌کرد.

این گروه مجرمانه با استخدام پلیس و نیروهای امنیتی مکزیک و نفوذ در میان آن‌ها برای افزایش آسیب‌پذیری دولت و همکاری با گروه تروریستی Al-Qatala برای قاچاق کالا به سراسر دنیا، تلاش کرد تا تمام تمرکز ایالات متحده را به دفع خطرات ناشی از تروریسم معطوف کند تا آمریکا هیچ‌وقت نتواند از مشغله مرتبط با این موضوع خلاص شود و به درگیری با کارتل‌های مکزیکی بپردازد.

نحوه داستان‌پردازی Call of Duty درباره کارتل‌های مکزیکی، معمولا مواردی آشنا را برایمان تداعی می‌کنند. ال منچو و گروه CJNG او تلاش‌های بسیاری برای کسب محبوبیت در نزد مردم این کشور انجام دادند، کارهایی عام‌المنفعه مانند پخش بسته‌های غذایی و مدرسه‌سازی، یا تمایل برخی از این گروه‌ها به فعالیت در زمینه‌های قاچاق کالا و انسان، نشان می‌دهد که طمع و غرور ناشی از قدرت سازمانی و خشونتی که ابزار پیشبرد اهداف این کارتل‌هاست، آن‌ها را به سودجویی‌ و کارهای شیادانه بیشتر برای کسب نفوذ و پول بیشتر سوق می‌دهد.

گمان نمی‌رود روزی کشورهای کارتل‌خیز بتوانند نفوذ این گروه‌ها را کاهش یا حتی به صفر برسانند، چرا که در مواقعی درآمد سرشار کارتل‌ها از مواد مخدر و سایر موارد، سیستم‌های دولتی این کشورها را مجاب می‌کند تا خود نیز وارد همکاری‌های پشت پرده با تاجران مواد مخدر شوند و در پوشش مبارزه با این گروه، به حفظ فرمانروایی آن‌ها کمک کنند. در نتیجه، هر روز و هر دهه، برگی تازه از تاریخ کارتل‌ها ورق می‌خورد.